Polska jest krajem, w którym zasoby wodne są mniejsze niż w innych państwach europejskich, ponadto obserwowane w ciągu ostatnich lat anomalie klimatyczne powodują zmiany w rozłożeniu opadów w czasie. O ile sumaryczna roczna ilość opadów w naszym kraju nie zmienia się, to występują zwiększone wielokrotnie opady w krótszych okresach czasu. Powoduje to zwiększony, szybki spływ wód bliski stanom ekstremalnym powodujący zniszczenia i zwiększając zagrożenia suszą.

Skalę potrzeb wciąż obrazuje klęska powodzi z lipca 1997 roku w dorzeczu Odry i Wisły, spowodowana długotrwałymi opadami na południu kraju. Zalanych wówczas zostało łącznie 234 tys. ha lasów, zniszczonych ok. 100 km zabudowy potoków górskich i wiele urządzeń małej retencji. Łączne straty powodziowe na terenie Polski oszacowano wtedy na ok. 12 mld zł.

Projekt „Przeciwdziałanie skutkom odpływu wód opadowych na terenach górskich. Zwiększenie retencji i utrzymanie potoków oraz związanej z nimi infrastruktury w dobrym stanie” łączy aspekty retencjonowania wody i ochrony przeciwpowodziowej kładąc zdecydowany nacisk na realizację niewielkich inwestycji w początkowym biegu rzek i strumieni w zlewniach górskich.

Informacje o projekcie
 

Celem projektu jest spowolnienie odpływu wód z terenów górskich poprzez zwiększenie możliwości retencyjnych zlewni. Pozwoli to na zminimalizowanie negatywnych skutków zjawisk naturalnych w postaci: powodzi, niszczącego działania wód wezbraniowych oraz suszy na górskich obszarach leśnych.

W ramach projektu zaplanowano działania zwiększające możliwości retencyjne obszarów górskich (m.in. budowę zbiorników, renaturyzację potoków i obszarów podmokłych), chroniące stoki przed nadmiernym spływem powierzchniowym oraz gwarantujące utrzymanie właściwego stanu technicznego istniejącej infrastruktury hydrotechnicznej. W skład zadań inwestycyjnych będą wchodzić kompleksowe zabiegi łączące przyjazne środowisku metody przyrodnicze i techniczne.

Zakres  projektu

Projekt jest działaniem kompleksowym, realizowanym w newralgicznych obszarach górskich zlewni. Biorą w nim udział prawie wszystkie nadleśnictwa z terenów wyżynnych i górskich. Prace będą polegać przede wszystkim na spowalnianiu i ograniczaniu gwałtownego spływu wód w potokach górskich oraz spływu powierzchniowego. Tworzone będą m. in. oczka wodne, zbiorniki retencyjne, tereny podmokłe i zalewowe. Renaturyzowane będą cieki uregulowane, przywracana będzie krętość cieków (układ bystrze/przegłębienie) oraz ciągłość ekologiczna (modernizacja budowli istniejących, w tym budowa przepławek dla ryb, pochylnie dla organizmów żywych itp.) Będą również prowadzone prace w celu ochrony skarp potoków, oraz zabezpieczenia zboczy, dróg leśnych i szlaków zrywkowych przed nadmiernym spływem wód powierzchniowych. Dzięki tym pracom nastąpi spowolnienie obiegu wody w zlewniach górskich oraz wzrost retencjonowania wód opadowych w ściółce i glebie leśnej.

Szczególną uwagę przy doborze możliwych do zastosowania rozwiązań zwrócono na wzmocnienie funkcji ochronnych lasów górskich, które w ogólnym ujęciu, polegają na:

• ochronie gleb przed erozją powierzchniową poprzez przykrycie gleby roślinnością lub ściółką leśną,
• spowolnieniu obiegu wody w zlewniach górskich dzięki zretencjonowaniu części wód opadowych na roślinach oraz w ściółce i glebie leśnej,
• zmniejszaniu fal wezbraniowych i wydłużeniu czasu ich trwania, czego skutkiem jest zmniejszenie zagrożenia powodzią,
• pozytywnym oddziaływaniu ekosystemu leśnego na jakość wód w potokach górskich.

Skala przedsięwzięcia

Projekt prowadzony jest na obszarze całej południowej części Polski. Beneficjentem projektu jest Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych. Całość projektu realizowana jest na obszarze 55 nadleśnictw położonych w obrębie czterech Regionalnych Dyrekcji Lasów Państwowych.

Projekt będzie realizowany w latach 2007-2013. Źródło finansowania ma stanowić III oś priorytetowa Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” - Zarządzanie zasobami i przeciwdziałanie zagrożeniom środowiska (środki Funduszu Spójności). Całkowita wartość brutto projektu wynosi ponad 172 mln PLN.

Rola CKPŚ
 

Zadaniem Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych jest opieka nad projektem począwszy od przygotowania programu dla lasów górskich, poprzez opracowanie prognozy oddziaływania na środowisko dla Programu, studium wykonalności i dokumentacji wnioskowej o dofinansowanie z Funduszu Spójności, aż do wdrożenia poszczególnych etapów programu. Przy tworzeniu projektu CKPŚ współpracuje ze specjalistami z dziedziny hydrologii, przyrody, kartografii i funduszy unijnych.